Obulumi bw’amaviivi buyinza okuva ku nsonga nnyingi, okugeza nga obuvune obuva mu mizannyo, okukula mu birowoozo, oba endwadde ez’enjawulo ezikwata ennyingo. Abantu bangi bagezaako okufuna obujjanjabi obw’enjawulo okusobola okudda mu mbeera ey’obulamu naye nga tebamanyi kitandikirwako. Okutambula obulungi kyesigamiziddwa nnyo ku ngeri amaviivi gaffe gy’agumamu n’engeri gye tugakuuma. Bwe tuba n’obulumi, kiba kizibu okwenyenya oba okukola dduyiro, ekintu ekivaako emibiri gaffe okukanyatala ennyo.

Ekiwandiiko kino kiriwo ku lw’okumanyisa kwokka era terulina kutwalibwa nga kwebuuzibwa ku musawo. Nneesengereze weebuuze ku mukugu mu by’obulamu asobola okukuwa obulagirizi n’obujjanjabi obutuufu.

Okukuuma obulamu bw’ennyingo n’okutambula obulungi

Obulamu bw’ennyingo (joint health) kintu kikulu nnyo bwe tuba twagala okutambula obulungi (mobility) nga tewali buzibu. Ennyingo z’amaviivi ze zimu ku nnyingo ezisinga okukozesebwa mu mubiri gw’omuntu, era ze zisitula obuzito bwaffe bwonna. Okusobola okukuuma ennyingo zino nga nnamu, ketaagisa okulya emmere eyungula amagumba n’okunywa amazzi amangi. Okwenyenya (movement) okwa bulijjo kuyamba ennyingo okufuna amafuta agaziyamba okuseerera obulungi nga tewali kukuubagana okuleeta obulumi.

Okulwanyisa okuzimba n’okukuuma emmizi

Okuzimba (inflammation) kye kimu ku bisinga okuleeta obulumi mu maviivi. Kino kiyinza okuva ku kumenyeka kw’emmizi (cartilage) ezikwatagana ku magumba g’amaviivi. Emmizi zino bwe ziggwaako, amagumba gatandika okukuubagana, ekintu ekireeta obulumi obw’amaanyi. Okusobola okukendeeza ku kuzimba kuno, abasawo bangi basitula ddagala erikkakkanya obulumi (pain relief) n’emmere erimu ebirungo ebirwanyisa okuzimba nga tungulu-umu n’entangawuzi. Okukuuma emmizi zino nga nnamu kiyamba nnyo mu kukkakkanya okuzimba n’okwongera ku maanyi g’ennyingo.

Okukola dduyiro n’okugoba okukanyatala

Abantu bangi balowooza nti bwe bafuna obulumi mu maviivi, balina okulekerawo okwenyenya. Naye nno, okukola dduyiro (exercise) ow’ekigero kintu kikulu nnyo mu kugoba okukanyatala (stiffness) kw’ennyingo. Dduyiro ayamba okunyweza emifumbi egikuuma amaviivi, ekintu ekikendeeza ku mugugu ogugenda ku nnyingo yennyini. Okugeza, okuwuga oba okuguluza eggaali ngeri nnungi nnyo ey’okukola dduyiro nga tewatunuuliddwa nnyo nnyingo z’amaviivi. Kino kiyamba mu kukuuma amaviivi nga mayangu era nga masobola okwenyenya bulungi.

Obujjanjabi obw’ekikugu n’okussuuka

Bwe kiba nti obulumi bususse, kiba kya magezi okunoonya obujjanjabi (therapy) obw’ekikugu. Abakugu mu by’okunnyogola emibiri (physiotherapists) bayamba nnyo mu kuwa amagezi ku ngeri ey’okutandikamu okwenyenya n’okussuuka (recovery) okuva ku buvune. Obujjanjabi buno buyinza okutwala ekiseera, naye buyamba nnyo mu kuzzaamu amaviivi amaanyi gaago agasooka. Okufuna obulagirizi ku ngeri y’okukozesamu amaviivi go kiyamba okutangira obuvune obulala mu maaso n’okukendeeza ku bulumi obuyinza okubeerawo obw’olubeerera.

Okunyweza amagumba n’emifumbi egikuuma amaviivi

Eggumba (bone) ly’aviivi lyetaaga obukuumi (support) okuva mu mifumbi (ligaments) egirikwatanya. Emifumbi gino bwe giba eminafu, amaviivi gabeera n’obuzibu okusigala mu kifo kyago ekituufu, ekintu ekireeta obulumi n’okuzimba. Okunyweza emifumbi gino kiyita mu kukola dduyiro ow’enjawulo n’okulya emmere erimu calcium ne Vitamin D. Bwe tuba n’emifumbi eminywevu, kiba kyangu eri amaviivi gaffe okugumira obuzito n’okukola emirimu egy’amaanyi nga tewali bulumi.

Ebisale by’okujjanjaba amaviivi byawukana okusinziira ku kika ky’obujjanjabi obwetaagisa n’obunene bw’obuzibu obuliwo. Okugeza, obujjanjabi obw’ekikerejje (physical therapy) buyinza okutandikira ku ssente ntonotono buli lwe ugenda mu ddwaliro, naye okulongoosa okw’amaanyi kuyinza okubeera okuseerevu ennyo. Kintu kikulu okubala ebisale bino nga tonnatandika bujjanjabi.

---

---

Ebisale, emiwendo, oba olugerageranyo lw’ebisale ebimenyeddwa mu kiwandiiko kino byesigamiziddwa ku mawulire agaliwo kaakano naye biyinza okukyuka ekiseera kyonna. Okunoonyereza okw’obwanannyini kusembibwa nga tonnasalawo ku nsonga z’ensimbi.

Okumaliriza, obulamu bw’amaviivi gaffe businziira nnyo ku ngeri gye tugakuumamu n’engeri gye tufunamu obujjanjabi obutuufu. Bwe tutunuulira ennyingo zaffe, ne tulwanyisa okuzimba, ne tukola dduyiro, tuba tweyongera emikisa gy’okutambula obulungi nga tewali bulumi. Kikulu nnyo okufuna obuyambi obw’ekikugu amangu ddala nga twekutte obulumi okutangira obuzibu obuyinza okubeera obw’olubeerera mu bulamu bwaffe obwa bulijjo.